Ev bahçeciliğinde en sık yapılan hata, alanı ölçmeden fidan almaktır. Mayıs başında pazardan 40 domates fidesi getirip 15 metrekarelik bir alana sıkıştıran bir bahçıvan, ağustosta hem havalandırma sorunlarıyla hem de komşulara dağıtmaya yetmeyecek kadar bol mahsulle uğraşır. Doğru sıralama tersidir: önce hane tüketimini ölçün, sonra bitki başına beklenen verimi hesaplayın, en son alanı belirleyin. Bu yaklaşım, sebze bahçesi boyut hesaplama işini tahminden çıkarıp basit bir aritmetik problemine dönüştürür.
Kullanacağınız formül şu:
Bitki sayısı = (Kişi sayısı × kişi başı sezonluk tüketim) ÷ (Bitki başına ortalama verim) × 1,2
Sondaki 1,2 katsayısı kayıp payıdır: çimlenmeyen tohum, kuruyan fide, zararlı hasarı ve çürüyen meyve için yaklaşık %20'lik bir güvenlik marjı bırakır. Yeni başlayanlar için bu katsayıyı 1,3'e çıkarmak makul; üçüncü sezonundan sonra 1,1'e indirebilirsiniz.
Tüketim tahminini yaparken iki kalemi ayırmak kritik: taze tüketim ve konserve/kurutma. Dört kişilik bir ailenin haftada 2,5–3 kg taze domates tükettiğini varsayalım. Türkiye koşullarında açık bahçede hasat penceresi ortalama 14–18 hafta olduğundan taze ihtiyaç 40–50 kg civarındadır. Ancak kışlık salça, sos ve kurutma yapıyorsanız bu miktara 50–70 kg daha eklenir; toplam ihtiyaç iki katına çıkar ve bitki sayısı da aynı oranda artar.
Katalog rakamları ideal koşulları varsayar; ev bahçesinde ulaşılan değerler genellikle daha düşüktür. Aşağıdaki aralıklar, orta seviyede bakım (düzenli sulama, dengeli gübreleme, temel budama) yapılan bir bahçe için pratik bir referans oluşturur.
| Bitki | Bitki başına verim | Dikim aralığı | Bitki başına alan |
|---|---|---|---|
| Domates (sırık) | 4–7 kg | 40 × 80 cm | ~0,32 m² |
| Domates (bodur) | 2–3,5 kg | 50 × 70 cm | ~0,35 m² |
| Salatalık (askılı) | 3–5 kg (15–25 adet) | 35 × 80 cm | ~0,28 m² |
| Marul / kıvırcık | 250–400 g (1 baş) | 25 × 30 cm | ~0,08 m² |
| Biber (sivri/dolma) | 1–2 kg | 35 × 60 cm | ~0,21 m² |
| Patlıcan | 2–4 kg | 50 × 70 cm | ~0,35 m² |
| Sırık fasulye | 0,8–1,5 kg | 15 × 70 cm | ~0,11 m² |
Aralığın alt ucunu kullanmak daha güvenlidir. Verimi üst uca taşıyan faktörler sınırlıdır ve büyük ölçüde toprağın organik madde oranı ile sulama düzeninin istikrarına bağlıdır; toprak hazırlığı ve sulama takvimi konularını ayrı ayrı ele alan rehberler bu yüzden hesaptan bağımsız değildir.
Domates 3–4 ay boyunca hasat verir; marul bir kez