Bir bitkinin yaprağı sarardığında ilk refleks çoğu zaman gübre kutusuna uzanmaktır. Oysa sarılığın ardında azot eksikliği kadar aşırı sulama, kök boğazı çürüklüğü ya da damar içi bir mantar da olabilir. Doğru bitki hastalıkları tanısı, tek bir belirtiye bakarak değil; belirtinin bitkideki konumu, dağılım deseni ve ilerleme hızı olmak üzere üç değişkeni birlikte okuyarak yapılır. Bu üç veriyi doğru topladığınızda, uygulayacağınız çözümün isabet oranı ciddi biçimde artar; yanlış teşhisle harcanan iki haftalık süre ise çoğu mantari sorunda bitkiyi kurtarılamaz noktaya taşır.
Konum, sorunun beslenme mi yoksa patojen kaynaklı mı olduğunu ayırmada en güçlü ipucudur. Azot ve magnezyum gibi bitki içinde hareketli besinlerin eksikliği önce alt yapraklarda görülür, çünkü bitki bu elementleri yaşlı dokudan çekip yeni sürgüne taşır. Demir ve kalsiyum hareketsizdir; onların eksikliği tepe sürgününde başlar. Buna karşılık mantari lekeler genellikle nemin en uzun kaldığı yerde, yani toprağa yakın alt yapraklarda ve yaprak sırtında yoğunlaşır.
Desen, belirtinin geometrisidir. Damarlar yeşil kalıp aralar sararıyorsa bu klorozdur ve beslenme ya da pH kaynaklıdır. Sarılık damar boyunca tek yönlü ilerliyor, bitkinin bir yarısını tutup diğerini bırakıyorsa iletim demetlerini kapatan solgunluk etmenleri (Fusarium, Verticillium) akla gelir. Mozaik desenli, açık-koyu yeşil alacalanma ve deforme yaprak ise virüs işaretidir.
Hız, müdahale penceresini belirler. Beslenme sorunları haftalar içinde yavaşça yerleşir; bakteriyel yanıklık ve mildiyö uygun nemde 48–72 saatte bitkiyi sarar. Bir gecede yayılan belirtiyi gübreyle açıklamaya çalışmak zaman kaybıdır.
Ev bahçesinde en sık karışan üç mantar tablosu külleme, mildiyö ve gri küftür. Üçü de "beyaz/gri küf" olarak tarif edilir ama koşulları ve tedavileri farklıdır. Külleme kuru havada, ılık gündüz–serin gece farkında ve sık dikimde patlar; pudra gibi beyaz tabaka yaprağın üst yüzeyindedir ve parmakla silinir. Mildiyö yüksek nemde, yaprak ıslak kaldığında görülür; üstte damarlarla sınırlı köşeli sarı lekeler, alt yüzeyde grimsi tüylenme vardır ve silinmez. Gri küf ise yaralı doku, solmuş çiçek ve olgun meyve üzerinde toz kaldıran kahverengi-gri kütle oluşturur.
| Belirti | Olası etmen | Öncelikli müdahale |
|---|---|---|
| Yaprak üstünde silinen beyaz pudra | Külleme | Sülfür veya potasyum bikarbonat; seyreltme ve budama |
| Üstte köşeli sarı leke, altta gri tüy | Mildiyö | Bakırlı ürün, damla sulamaya geçiş, hava akımı |
| Halkalı kahverengi leke, alttan yukarı | Erken yanıklık | Alt yaprakları temizleme, malç, bakırlı koruma |
| Kök boğazında incelme, fide devrilmesi | Çökerten | Sulamayı kesme, steril harç, yüzey kuruluğu |
| Tek taraflı solgunluk, damarda kahverengileşme | Fusarium/Verticillium | Bitkiyi çıkarma, o alanda 3–4 yıl rotasyon |
Fungisit, sorunun kendisini değil sonucunu hedefler. Yaprak ıslaklığı süresi kısalmadıkça uygulama iki haftada bir tekrarlanmak zorunda kalır. Bu yüzden ilaç öncesi şu sıralamayı izlemek maliyet ve etki açısından daha verimlidir: